Nicis Institute - KIEM - Over insluiting en vermijding

Over insluiting en vermijding

Inleiding

Dit werkdocument bestaat uit twee essays over segregatie en integratie. De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) heeft de opdracht verleend vooruitlopend op het advies van de RMO over integratie. Het advies gaat over de homogeniteit en heterogeniteit van scholen, wijken en culturele voorzieningen in relatie tot de integratie van minderheden.

Probleemstelling

Is spreidingsbeleid mogelijk, effectief en/of gelegitimeerd?

Beschrijving

Het ontstaan van zwarte en witte scholen, wijken en verenigingen heeft de laatste jaren geleid tot de nodige maatschappelijke onrust. In veel Nederlandse grote steden probeert de gemeente de segregatie in het onderwijs en op de woningmarkt te doorbreken. Op de achtergrond woedt in academische kringen een discussie over de vraag of spreidingsbeleid eigenlijk wel mogelijk, effectief en/of gelegitimeerd is.

Opvallend aan deze discussie is dat die zich hoofdzakelijk op Nederlands grondgebied afspeelt. Er bestaat niet veel internationaal vergelijkend onderzoek naar de relatie tussen segregatie en integratie, en de gegevens die beschikbaar zijn uit verschillende landen laten zich moeilijk vergelijken. Ter voorbereiding op het advies heeft de RMO Justus Uitermark, Jan Willem Duyvendak en Paul Scheffer gevraagd een beschouwing te schrijven over segregatie en integratie. Zij gebruiken daarbij het beschikbare materiaal uit de internationale literatuur.

Justus Uitermarkt en Jan Willem Duyvendak zijn verantwoordelijk voor het eerste essay 'De weg naar sociale insluiting'. In de eerste paragraaf bezien zij hoe de Nederlandse beleidsdoelstellingen gericht op integratie zich verhouden tot de beleidsambities in de Verenigde Staten en enkele West-Europese landen. Vervolgens geven zij feitelijke informatie over de mate van concentratie en segregatie in Nederland in verhouding tot de situatie in andere landen. Zij geven aan hoe onderzoek en beleid met betrekking tot achterstandswijken in de toekomst zou kunnen ontwikkelen.

Paul Scheffer heeft in zijn essay 'De vermijding voorbij' acht stellingen over segregatie en integratie uitgewerkt. De stellingen gaan over:
• De werkelijke problematiek
• Segregatie en ongelijkheid
• De cultuur van het ghetto
• Meten en weten
• Leren op zwarte scholen
• De school als samenleving
• De mogelijkheden van menging
• De culturele pijler.

Conclusies

• Door wijken te mengen, worden sociale en culturele afstanden tussen bevolkingsgroepen kleiner. Deze menging wordt vervolgens vooral gerealiseerd door grootschalige verkoop van huurwoningen.
• Het mengen van bevolkingsgroepen heeft zin wanneer de leefbaarheid of veiligheid ernstig is aangetast. Spreiden is echter niet hetzelfde als oplossen.
• De stedelijke ghetto's fungeren in de Verenigde Staten als een schrikbeeld voor Nederland. De sociale problemen zijn er wel, maar er bestaat nauwelijks politieke aandacht voor. In Nederland is de situatie omgekeerd: de problemen zijn hier kleiner en de aandacht voor achterstandswijken is groter.
• De aandacht voor achterstandswijken is in Nederland nog niet omgezet in effectief beleid. Dit komt onder meer doordat onderzoekers en bestuurders voortdurend langs elkaar heen praten.
• Het integratie-onderzoek is te veel gericht geweest op de sociaal-economische achterstanden van minderheden. De integratieproblematiek is echter veel breder, omdat werkelijke integratie ook over het verkleinen van de sociale en culturele afstanden tussen groepen gaat.
• De auteurs zijn het er over eens dat de spreidingsdiscussie niet geïsoleerd moet worden gevoerd. Scheffer meent dat de ruimtelijke discussie moet worden aangevuld met een culturele dimensie: immigranten hebben toegang nodig tot gemeenschappelijke verhalen. Uitermark en Duyvendak zoeken de aanvulling eerder op het sociale domein.

Datum uitgave

23/08/2005

Gegevens publicatie
Auteur: Uitermark, J., Duyvendak, J.W. en Scheffer, P.

Bestanden

Werkdocument 'Over insluiting en vermijding'

Documenttype

onderzoek

Thema's

Wonen

Trefwoorden

Segregatie