Lange tijd is gedacht dat steeds minder mensen in Nederland zich als gelovig beschouwden. De ‘ontkerkelijking’ werkte ook door in het beleid van de overheid. Er lijkt de laatste jaren echter sprake van een opmerkelijke ‘comeback’ van religie. Religie en geloof zijn weer onderwerp van gesprek en studie. Dat valt niet alleen te verklaren door de opkomst van de islam in onze samenleving. Ook de al dan niet vermeende terugkeer van het traditionele geloof en opkomende nieuwe vormen van religieuze beleving maken dat religie zich weer meer manifesteert in het publieke domein. Vraagstukken die voortvloeien uit die verbinding tussen religie en publiek domein lijken niet langer te kunnen worden beantwoord met een enkele verwijzing naar de scheiding van kerk en staat.

Verschillende auteurs stellen in het eerste deel van deze verkenningen vraagtekens bij de theorie die voorspelde dat de modernisering en rationalisering van een samenleving altijd leidt tot een minder belangrijke rol van religie. Daarbij kijken ze naar de begrippen religie, secularisatie en neutraliteit in het wetenschappelijke en publieke debat en laten ze zien dat vaak verschillen in visies en belangen een belangrijke rol spelen bij de manier waarop deze begrippen worden gehanteerd en ingevuld.

In het tweede deel van de bundel wordt aan de hand van onderzoeken een beeld geschetst van de religieuze ‘landkaart’ van Nederland en wordt inzicht gegeven in de betekenis van religie voor de individuele burger. Enerzijds wordt op traditionele manieren gemeten in welke mate mensen zich nog rekenen tot een kerk of godsdienst, anderzijds wordt onderzocht in welke mate mensen zin ontlenen aan een specifieke leefstijl. Uit de bijdragen blijkt bovendien dat de vormgeving van (nieuwe) religie zich voegt naar andere culturele ontwikkelingen.

Tenslotte gaat het laatste deel van deze verkenning over thema’s en velden waarin religie in het publieke domein op de een of andere manier een rol speelt. Een analyse van het gebruik van het beginsel van scheiding van kerk en staat laat zien dat het beginsel wordt overvraagd als het wordt aangewend bij de beantwoording van alle mogelijke vragen over de plaats van religie in het publieke domein. Het denken over religie in een vaste verhouding ten opzichte van de staat, is bijvoorbeeld lastig in het grensoverschrijdende en virtuele domein van de media. Daarbij zijn media niet alleen voertuig voor religie, maar creëren zij ook nieuwe religiositeit. Ook in jurisprudentie is een zoektocht naar de invulling van het begrip religie waarneembaar. Als het namelijk steeds moeilijker wordt om religie duidelijk te definiëren, kan dit ook consequenties hebben voor de bescherming van religie door het grondrecht van de vrijheid van godsdienst. De nog langzame erkenning van nieuwe vormen van religie blijkt onder meer daaruit dat de financiering van de geestelijke verzorging en bijstand in gevangenissen en in de gezondheidszorg nu nog sterk is bepaald door de instituties van de traditionele godsdiensten in Nederland en het humanisme. In dit laatste deel wordt ook aandacht besteed aan de vraag of en hoe in debatten binnen het democratische bestel wel gebruik kan worden gemaakt van argumenten die zijn ontleend aan religieuze tradities.

De publicatie Geloven in het publieke domein. Verkenningen van een dubbele transformatie, WRR-verkenningen nr. 13, ISBN-10 90-5356-936-7, prijs € 39,50 is vanaf 19 december 2006 verkrijgbaar in de boekhandel en bij Amsterdam University Press, Prinsengracht 747-751, 1017 JX Amsterdam, bestellingen@aup.nl. Meer over deze en andere WRR-uitgaven bij Amsterdam University Press vindt u op www.aup.nl. De publicaties zijn als PDF-bestand beschikbaar op www.wrr.nl vanaf 19 december 2006.

nieuws

Integratie

Religie en cultuur