• Een indicator van politieke integratie is de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen. Mensen gaan pas stemmen als er op zijn minst enige mate betrokkenheid is bij het Nederlandse politieke stelsel. Volgens deze redenering wijzen hoge opkomstcijfers onder allochtone Nederlanders op een grote betrokkenheid bij de Nederlandse of lokale politiek.
• In 1994 was de opkomst van de Turken hoger dan gemiddeld. In 1998 en 2002 was dat niet meer het geval.
• In de jaren zeventig van de vorige eeuw was het Nederlandse beleid vooral gericht op de terugkeer van de gastarbeiders in Nederland. Die oriëntatie bleef in de jaren tachtig, maar met de nadruk op het behoud van de culturele identiteit, zoals genoemd in de beleidsstukken ‘etnische minderheden’. De belangrijkste aandachtspunten in die beleidsstukken waren onderwijs, werkgelegenheid en huisvesting.
• Migrantenorganisaties blijken voor de politieke integratie van migranten belangrijk te zijn. Leden van migrantenorganisaties participeren meer in de politiek, hebben meer vertrouwen in de politieke instellingen en onderschrijven vaker de democratische normen en waarden.
• Door de fragmentatie en politieke marginalisatie van etnische groepen in de jaren negentig nam het sociaal isolement in deze gemeenschappen toe. De afschaffing van wat we nu als het ‘softe’ multiculturele beleid zijn gaan zien, leidde tot een afnemend politiek vertrouwen binnen migrantengemeenschappen. Het is dus zaak de civiliserende kracht die in sterke etnische gemeenschappen besloten ligt, te herstellen. Dit betekent een terugkeer naar het multiculturalisme.
• Erkenning van groepsidentiteiten bevordert aantoonbaar de politieke integratie van immigranten en vermindert het sociale isolement van de radicale elementen in de gemeenschap.
• De netwerken zorgen er voor dat de leden van organisaties, en vaak indirect ook hun vrienden die geen lid zijn van een organisatie, meer zelfredzaam zijn, een groter politiek vertrouwen hebben en meer politiek participeren.
• Het creëren van netwerken gebeurt via het organiseren van concrete projecten waar diverse partners bij elkaar worden gebracht en waar een zekere continuïteit wordt gewaarborgd.

Wat te doen met de multiculturele samenleving? maakt onderdeel uit van City journal nummer 1. Het City journal is te bestellen via de webwinkel van het Kenniscentrum.